Najważniejsza dana: 17 liczba pierwiastkow – „The rare earths are a relatively abundant group of 17 elements composed of scandium, yttrium, and the lanthanides.” Dla inwestora oznacza to, że wspólna etykieta obejmuje surowce o odmiennych zastosowaniach i wartości ekonomicznej. Ziemie rzadkie, czyli REE od angielskiego rare earth elements, tworzą koszyk 17 pierwiastków o podobnej chemii, lecz bardzo różnej wartości: skandu, itru oraz lantanowców od lantanu do lutetu. Ich ekonomika zależy nie tylko od wydobycia, ale też od separacji, czyli chemicznego rozdzielania pierwiastków, ponieważ kopalnia musi zagospodarować nadmiar ceru i lantanu, aby sprzedać deficytowe Nd, Pr, Dy i Tb. Najwięcej wartości przechwytują właściciele separacji i produkcji magnesów: magnesy trwałe odpowiadają za około 95% wartości konsumpcji REE, a Chiny kontrolowały w 2024 r. 91% produkcji rafinowanej, czyli oczyszczonej, i 94% spiekanych, czyli utrwalanych cieplnie, magnesów, co szerzej opisuje 05 – lancuch-magnesow-trwalych-ndfeb-i-smco. Presję zwiększa popyt UE na metale ziem rzadkich, który ma wzrosnąć 6-krotnie do 2030 r. i 7-krotnie do 2050 r., podczas gdy istniejące zdolności mają w 2035 r. pokrywać około 50% potrzeb górniczych i poniżej 20% potrzeb w zakresie magnesów. Dla inwestora kluczowy jest więc nie sam dostęp do złoża, lecz pozycja w łańcuchu przetwarzania i odporność na koncentrację podaży opisaną w 08 – geopolityka-i-koncentracja-lancucha-dostaw. Rycina 16: Układ okresowy pierwiastków z wyodrębnionym wierszem lantanowców, będących rdzeniem grupy metali ziem rzadkich. USGS, amerykańska służba geologiczna, ujmuje REE jako zbiór 17 pierwiastków: Sc, Y i 15 lantanowców La-Lu, a Eurostat używa handlowej kategorii REE+ obejmującej te same 17 składników, ponieważ dostępne dane nie pozwalają oddzielić lekkich i ciężkich REE od Sc i Y. Ocena surowców krytycznych UE posługuje się jednak grupami 10 ciężkich i 5 lekkich REE, ujmuje skand osobno, a cała lista UE z 2023 r. obejmuje 34 pozycje.

Najważniejsza dana: 90 procent – „the Bayan Obo rare earth reserves constitute over 90% of China’s total” Przewagę w wydobyciu dają produkty uboczne, bogata ruda albo koszty środowiskowe pozostające poza rachunkiem kopalni. Chiny łączą atuty Bayan Obo, administracyjnych kwot i przerobu surowca z Mjanmy, podczas gdy MP Materials i Lynas budują alternatywę, a mieszkańcy rejonów wydobycia ponoszą koszt degradacji terenu. Światowe wydobycie w 2024 r. oszacowano najpierw na 390 000 ton REO, czyli tlenków ziem rzadkich, a potem zrewidowano do 380 000 ton, co pokazuje, jak ostrożnie trzeba traktować statystyki podaży. Podaż Mjanmy może zmieniać się szybko, a zachodnie projekty pozostają zależne od ochrony cenowej, czego przykładem jest gwarantowane przez amerykański Departament Obrony 110 USD za kg NdPr przez 10 lat, gdzie USD oznacza dolar amerykański, kg oznacza kilogram, a NdPr produkt neodymu i prazeodymu. Dla inwestora oznacza to, że trwałą przewagę mają nie tylko właściciele złóż, lecz także podmioty kontrolujące finansowanie, przetwórstwo i warunki dostępu do rynku, szerzej omówione w 08 – geopolityka-i-koncentracja-lancucha-dostaw. Rycina 18: Widok z lotu ptaka na kopalnię i zakład przeróbczy Mountain Pass w Kalifornii – jedyną aktywną kopalnię ziem rzadkich na dużą skalę w USA. W systemie Baotou Steel w Bayan Obo ziemie rzadkie są produktem ubocznym rudy żelaza, więc dzielą z nią koszty urabiania i infrastruktury. Złoże zawiera 1,4 miliarda ton rudy żelaza i 39 milionów ton REO, a produkcja trwa od 1957 r.; opracowanie naukowe podaje zarazem ponad 57,4 miliona ton REE, czyli pierwiastków ziem rzadkich, przy klasie 6 procent REE2O3, a więc zawartości wyrażonej jako masa tlenków. Koszt jednostkowy tego modelu jest NIE UJAWNIONY, natomiast Baotou Steel dostarcza koncentrat powiązanej China Northern Rare Earth, a cena transferowa materiału zawierającego 50 procent REO na pierwszy kwartał 2026 r. wynosiła 26 834 RMB za tonę, gdzie RMB to chiński renminbi.