Najważniejsza dana: 90 procent – „the Bayan Obo rare earth reserves constitute over 90% of China’s total” Przewagę w wydobyciu dają produkty uboczne, bogata ruda albo koszty środowiskowe pozostające poza rachunkiem kopalni. Chiny łączą atuty Bayan Obo, administracyjnych kwot i przerobu surowca z Mjanmy, podczas gdy MP Materials i Lynas budują alternatywę, a mieszkańcy rejonów wydobycia ponoszą koszt degradacji terenu. Światowe wydobycie w 2024 r. oszacowano najpierw na 390 000 ton REO, czyli tlenków ziem rzadkich, a potem zrewidowano do 380 000 ton, co pokazuje, jak ostrożnie trzeba traktować statystyki podaży. Podaż Mjanmy może zmieniać się szybko, a zachodnie projekty pozostają zależne od ochrony cenowej, czego przykładem jest gwarantowane przez amerykański Departament Obrony 110 USD za kg NdPr przez 10 lat, gdzie USD oznacza dolar amerykański, kg oznacza kilogram, a NdPr produkt neodymu i prazeodymu. Dla inwestora oznacza to, że trwałą przewagę mają nie tylko właściciele złóż, lecz także podmioty kontrolujące finansowanie, przetwórstwo i warunki dostępu do rynku, szerzej omówione w 08 – geopolityka-i-koncentracja-lancucha-dostaw. Rycina 18: Widok z lotu ptaka na kopalnię i zakład przeróbczy Mountain Pass w Kalifornii – jedyną aktywną kopalnię ziem rzadkich na dużą skalę w USA. W systemie Baotou Steel w Bayan Obo ziemie rzadkie są produktem ubocznym rudy żelaza, więc dzielą z nią koszty urabiania i infrastruktury. Złoże zawiera 1,4 miliarda ton rudy żelaza i 39 milionów ton REO, a produkcja trwa od 1957 r.; opracowanie naukowe podaje zarazem ponad 57,4 miliona ton REE, czyli pierwiastków ziem rzadkich, przy klasie 6 procent REE2O3, a więc zawartości wyrażonej jako masa tlenków. Koszt jednostkowy tego modelu jest NIE UJAWNIONY, natomiast Baotou Steel dostarcza koncentrat powiązanej China Northern Rare Earth, a cena transferowa materiału zawierającego 50 procent REO na pierwszy kwartał 2026 r. wynosiła 26 834 RMB za tonę, gdzie RMB to chiński renminbi.
Najważniejsza dana: 28.46 milionów ton krótkich rudy (rezerwy P&P) – „SRK Consulting (U.S.), Inc., an independent consulting firm, estimated total proven and probable reserves of 1.86 million short tons of REO contained in 28.46 million short tons of…” To właśnie przejście od geologii do potwierdzonej ekonomicznie rezerwy decyduje, czy projekt może tworzyć wartość dla akcjonariuszy. Sama wielkość złoża nie przesądza o wartości inwestycji. Rezerwa to część ekonomicznie wydobywalna, zasób obejmuje rozpoznany materiał, REE oznacza pierwiastki ziem rzadkich, a REO ich masę przeliczoną na tlenki – szersze podstawy tych pojęć porządkuje 01 – podstawy-pierwiastki-wlasnosci-ekonomia-pierwiastkowa. Trudna ruda, uran lub nieaudytowalna klasyfikacja mogą więc odebrać przewagę nawet dużemu projektowi. Dla mułów Minamitorishimy krytycy szacują materiał na nawet 20 razy droższy od dostaw chińskich i dodatkowe 340 mld jenów na łańcuch dostaw. Ryzyko danych zmienia się szybciej niż kopalnie: USGS, służba geologiczna USA, obniżył rezerwy Wietnamu z 22 mln ton REO do 3.5 mln ton, czyli o 84 procent, między edycjami 2024 i 2025. Dla inwestora oznacza to premię dla właścicieli bogatych, dobrze rozpoznanych złóż i dyskonto dla projektów, których jakość lub klasyfikacja nie daje się wiarygodnie audytować. Rycina 17: Zdjęcie satelitarne kopalni Bayan Obo w Mongolii Wewnętrznej, największego na świecie złoża ziem rzadkich, z widocznym wyrobiskiem odkrywkowym i stawem osadowym. Karbonatyt to skała magmowa bogata w minerały węglanowe, często tworząca duże złoża lekkich REE. Największą skalę pokazuje Bayan Obo w Chinach, z ponad 100 mln ton rezerw REO przy średniej zawartości 5.6 procent. Mountain Pass w USA ma natomiast 28.46 mln ton krótkich rezerw rudy i 33 lata oczekiwanej pracy; tona krótka to jednostka amerykańska. Dla inwestora karbonatyty łączą więc potencjał dużej skali z długim okresem eksploatacji, ale o wyniku przesądza sprawność operacyjna opisana szerzej w 03 – wydobycie-upstream. Porównanie projektów pokazuje jednak, że sama masa zasobu nie wystarcza.